یک یا دو حرف

درباره‌ی این ویدیو

شیمی‌دان‌ها نامِ حدودِ ۱۱۸ عنصر را بارها و بارها می‌نویسند، پس هر عنصر نامی کوتاه با یک یا دو حرف دارد: نمادِ شیمیایی‌اش. این فکر از شیمی‌دانِ سوئدی، یِنس یاکوب برسلیوس، است، در سال‌های ۱۸۱۳ و ۱۸۱۴. نمادها با حروفِ لاتین نوشته می‌شوند و از حرفِ اولِ نامِ اروپاییِ عنصر می‌آیند: هیدروژن H است، اکسیژن O، کربن C و نیتروژن N.

اگر آن حرف را عنصرِ دیگری گرفته باشد، حرفِ دومی هم اضافه می‌شود. نامِ کلسیم و کلر هم مثلِ کربن با C شروع می‌شود، پس می‌شوند Ca و Cl. حرفِ اول همیشه بزرگ است و حرفِ دوم همیشه کوچک، و این مهم است: Co با o کوچک کبالت است، یک عنصرِ تنها، اما CO با دو حرفِ بزرگ یعنی یک اتمِ کربن و یک اتمِ اکسیژن با هم.

بعضی نمادها انگار هیچ ربطی به نامِ عنصر ندارند. این‌ها از لاتین آمده‌اند، زبانی که دانشمندانِ آن زمان اغلب به آن می‌نوشتند: آهن Fe است از ferrum، طلا Au از aurum، سدیم Na از natrium و مس Cu از cuprum.

نامِ عنصرها از زبانی به زبانِ دیگر عوض می‌شود، اما نمادها نه. شیمی‌دانی در توکیو، شیمی‌دانی در تهران و شیمی‌دانی در مکزیکوسیتی همه برای آهن Fe می‌نویسند، با این‌که واژه‌ی هر کدام برای آهن کاملاً فرق دارد. نمادها زبانی کوچک‌اند که هر شیمی‌دانی در دنیا می‌تواند بخواند.

متن گفتار

1. ۰:۰۰شیمی‌دان‌ها هر عنصر را با یک یا دو حرف می‌نویسند.
2. ۰:۰۸هیدروژن H است، اکسیژن O، کربن C. اگر حرف گرفته شده باشد، حرفِ کوچکِ دومی می‌آید.
3. ۰:۱۶Co با o کوچک کبالت است. CO با دو حرفِ بزرگ، یک اتمِ کربن و یک اتمِ اکسیژن است.
4. ۰:۲۵بعضی نمادها لاتین‌اند. آهن Fe است، از ferrum. طلا Au است، از aurum.
5. ۰:۳۴در توکیو، تهران یا مکزیکوسیتی، شیمی‌دان‌ها همین نمادها را می‌نویسند.
6. ۰:۴۱زبانی کوچک که هر شیمی‌دانی می‌خواند.