سی هزار میلیارد

درباره‌ی این ویدیو

انگشتتان را ببُرید؛ یک هفته بعد پوست تازه جای بریدگی را پوشانده است. این پوست از یاخته‌ها آمده: واحدهای زنده‌ی ریزی که از خودشان نسخه ساختند. یاخته کوچک‌ترین واحد زندگی است: کوچک‌ترین چیزی که می‌تواند خودش زنده بماند، غذا بگیرد، رشد کند و از خودش نسخه بسازد.

بعضی جانداران فقط یک یاخته‌اند. هر باکتری یک یاخته است و مخمری که خمیر نان را ور می‌آورد هم همین‌طور: این‌ها تک‌یاخته‌ای‌اند. یک گیاه، یک گربه یا یک آدم پریاخته‌ای است، یعنی از شمار عظیمی یاخته ساخته شده که با هم کار می‌کنند. یک شمارش دقیق در سال ۲۰۱۶ نشان داد که بدن یک بزرگسالِ معمولی حدود ۳۰ هزار میلیارد یاخته دارد و از هر ۱۰۰ تا، حدود ۸۴ تا گلبول قرمزند. روی زمین حدود ۸ میلیارد آدم زندگی می‌کنند، پس یاخته‌های شما هزاران برابرِ آدم‌های زمین‌اند.

یاخته‌ها را با میکرومتر اندازه می‌گیرند که یک‌هزارمِ میلی‌متر است. باکتری‌ها حدود ۰٫۱ تا ۵ میکرومترند، گلبول قرمز حدود ۸، و بیشتر یاخته‌های گیاهان و جانوران حدود ۱۰ تا ۱۰۰. همه‌ی یاخته‌ها از هر طرف ریز نیستند: بعضی یاخته‌های عصبی حدود یک متر درازا دارند، از پایین کمر تا انگشتان پا.

چرا یاخته‌ها ریز می‌مانند؟ هر چیزی که یاخته لازم دارد از لبه‌ی بیرونی‌اش وارد می‌شود و پسماندش هم از همان‌جا بیرون می‌رود. وقتی یاخته بزرگ می‌شود، درونش تندتر از لبه‌اش بزرگ می‌شود و یاخته‌ی خیلی بزرگ نمی‌تواند به وسطش غذا برساند. برای همین یاخته به‌جای غول‌پیکر شدن، به دو یاخته‌ی کوچک‌تر تقسیم می‌شود. این ویدیو همراه درس «یاخته چیست؟» در دوره‌ی زیست‌شناسی، سطح ۱ در ناف است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰انگشتتان را ببُرید؛ یک هفته بعد پوست تازه جای بریدگی را پوشانده است. این پوست را یاخته‌ها ساختند، واحدهای زنده‌ی ریزی که از خودشان نسخه ساختند.
2. ۰:۱۰بعضی جانداران فقط یک یاخته‌اند، مثل باکتری یا مخمرِ نان. بعضی دیگر، مثل گربه یا آدم، از شمار عظیمی یاخته ساخته شده‌اند که با هم کار می‌کنند.
3. ۰:۲۴یک شمارش دقیق نشان داد که بدن یک بزرگسال حدود سی هزار میلیارد یاخته دارد. از هر صد تا، حدود هشتاد و چهار تا گلبول قرمزند. یعنی هزاران برابرِ آدم‌های روی زمین.
4. ۰:۴۰یاخته‌ها را با میکرومتر اندازه می‌گیریم، یک‌هزارمِ میلی‌متر. باکتری حدود دو. گلبول قرمز حدود هشت. یاخته‌ی جانوری معمولی حدود بیست. اما بعضی یاخته‌های عصبی حدود یک متر درازا دارند.
5. ۰:۵۸چرا این‌قدر ریز؟ هر چیزی که یاخته لازم دارد از لبه‌اش وارد می‌شود. وقتی یاخته بزرگ می‌شود، درونش تندتر از لبه‌اش بزرگ می‌شود. پس یاخته به‌جای غول‌پیکر شدن، دو تا می‌شود.
6. ۱:۱۴هر جانداری از یاخته ساخته شده است. از یکی تا هزاران میلیارد.