شیشه‌ی آب‌نبات

درباره‌ی این ویدیو

در جشنِ مدرسه یک شیشه‌ی بزرگ پر از آب‌نبات گذاشته‌اند، و هر کس نزدیک‌ترین حدس را بزند همه‌ی آب‌نبات‌ها مالِ او می‌شود. سارا می‌خواهد حدسش را بنویسد که پسرِ کناری‌اش می‌پرسد: به نظرت بیشتر از ۹۰۰ تاست یا کمتر؟ سارا می‌نویسد ۶۵۰. کمی بعد برادرش نوید می‌آید، و دخترِ جلوییِ او می‌پرسد: بیشتر از ۹۰ تاست یا کمتر؟ نوید می‌نویسد ۲۰۰. آب‌نبات‌های شیشه برای هر دو یکی است. پس چرا حدس‌هایشان این‌قدر با هم فرق دارد؟

هر دو می‌دانستند عددی که شنیده‌اند فقط یک پرسش است، نه سرنخ. با این حال حدسِ هر کدام نزدیکِ همان عدد ماند. سارا از ۹۰۰ شروع کرد و پایین آمد، اما نه به اندازه‌ی کافی؛ نوید از ۹۰ شروع کرد و بالا رفت، او هم نه به اندازه‌ی کافی. عددِ اول مثلِ یک لنگر کار کرد، وزنه‌ای که قایق را سرِ جایش نگه می‌دارد تا فقط کمی این طرف و آن طرف برود.

در سالِ ۱۹۷۴ دو روان‌شناس، آموس تورسکی و دنیل کانمن، نشان دادند این کشش چقدر قوی است. چرخِ عددی را می‌چرخاندند که پنهانی طوری درست شده بود که روی ۱۰ یا روی ۶۵ بایستد، و بعد می‌پرسیدند از هر ۱۰۰ کشورِ عضوِ سازمانِ ملل چند تا در آفریقا هستند. همه می‌دیدند که چرخ فقط شانس است. باز هم کسانی که ۱۰ را دیده بودند حدود ۲۵ حدس زدند و کسانی که ۶۵ را دیده بودند حدود ۴۵. به این کشش اثر لنگر می‌گویند، و همه‌جا به کار می‌رود: قیمتِ قبلیِ بالا کنارِ قیمتِ تازه، یا اولین عددی که در چانه زدن بلند گفته می‌شود.

دانستنِ اثر لنگر خاموشش نمی‌کند، اما چند عادت کمک می‌کند. اول حدسِ خودتان را بزنید و بنویسید. بپرسید آن عدد از کجا آمده: سرنخ است، یا فقط اولین چیزی که کسی گفته؟ و پیش از آن‌که تصمیم بگیرید، دلیلی پیدا کنید که چرا ممکن است خیلی دور باشد. این ویدیو همراه درسِ «اولین عدد» در دوره‌ی دانش، سطح ۲ در Knaph است.

متن گفتار

1. ۰:۰۰یک شیشه‌ی آب‌نبات. هر کس نزدیک‌تر حدس بزند، همه را می‌برد.
2. ۰:۰۵از سارا می‌پرسند بیشتر از ۹۰۰؟ می‌نویسد ۶۵۰. نوید ۹۰ می‌شنود. می‌نویسد ۲۰۰.
3. ۰:۱۱هر کدام از عددی که شنید راه افتاد، اما نه به اندازه‌ی کافی.
4. ۰:۱۷سالِ ۱۹۷۴، یک چرخِ شانس حدسِ آدم‌ها درباره‌ی آفریقا را خیلی جابه‌جا کرد.
5. ۰:۲۳اول حدسِ خودت را بزن. بپرس، آن عدد سرنخ است؟
6. ۰:۲۹سرنخ است، یا فقط یک لنگر؟